ABD merkezli teknoloji devi Meta, Facebook ve Instagram platformlarının çocukların ruh sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinden sorumlu tutulması amacıyla 29 ABD eyaletinin koalisyonu tarafından açılan dev dava kapsamında Oakland federal mahkemesinde hakim karşısına çıktı.
meta’nın iş modeli 4 aşamada özetlendi
Kaliforniya, Colorado, Kentucky ve New Jersey gibi eyaletlerin öncülük ettiği dava, sosyal medya devlerinin genç kullanıcıların psikolojik hassasiyetlerini bilinçli olarak istismar edip etmediğini ve kamuoyunu yanıltıp yanıltmadığını masaya yatırıyor. Yaklaşık altı hafta sürmesi beklenen duruşmalarda sekiz kişilik bir jüri danışma rolü üstlenirken, davanın nihai kararını, verilecek yaptırımları ve olası yapısal değişiklikleri ABD Bölge Yargıcı Yvonne Gonzalez Rogers verecek.
Davanın ilk gününde eyaletleri temsil eden Kaliforniya Başsavcı Yardımcısı Megan O’Neill, yaptığı açılış konuşmasında Meta’nın iş modelini çarpıcı bir şekilde dört aşamada özetledi: Kullanıcıları platforma çekmek, dikkatlerini mümkün olduğunca uzun süre tutmak, verilerini toplamak ve gerçeği kamuoyundan gizlemek. O’Neill, Meta’nın kendi şirket içi araştırmalarının gençlerin ruh sağlığı üzerindeki yıkıcı etkilerini net bir şekilde ortaya koymasına rağmen şirket yöneticilerinin Kongre’ye ve ebeveynlere platformların tamamen güvenli olduğunu söylediğini belirtti. Savcı, Meta’nın milyonlarca 11 ve 12 yaşında çocuk kullanıcının platformda bulunduğunu bildiğini ancak 13 yaş sınırına rağmen bu çocukları uzaklaştırmak için yeterli adımı atmadığını vurguladı. 2021 tarihli şirket içi bir araştırmaya atıfta bulunan O’Neill, her beş gençten birinin Instagram kullanımının kendisini daha kötü hissettirdiğini söylediğini, ayrıca gençlerin önemli bir bölümünün zorbalık, cinsel taciz ve kendine zarar verme içerikleriyle karşılaştığını kaydetti.
güvenlik endişeleri yönetim tarafından göz ardı ediliyor
Davanın en dikkat çekici ve kilit tanığı ise eski Meta mühendisi ve ihbarcı Arturo Bejar oldu. 2009-2015 yılları arasında Facebook’ta mühendislik direktörü olarak görev yapan ve 2019-2021 döneminde güvenlik sorunları için yeniden şirkete dönen Bejar, ergenlik çağındaki kızının Instagram’da istenmeyen cinsel yaklaşımlara maruz kalması ve bu durumu bildirecek bir mekanizma bulamaması üzerine harekete geçtiğini anlattı. Bejar, şirketin çocuk güvenliği konusunda “sorma, söyleme” yaklaşımı benimsediğini ve ürünlerin çocuklara zarar verebileceği bilinmesine rağmen güvenlik endişelerinin yönetim tarafından göz ardı edildiğini öne sürdü. Meta CEO’su Mark Zuckerberg ile en az 100 kez görüştüğünü belirten Bejar, Zuckerberg’e zararlı içerikleri ve çocukların yaşadığı riskleri defalarca aktardığını ancak Zuckerberg’in güvenliğin kârın önüne konulmadığı yönündeki açıklamalarının kamuoyunda tamamen yanıltıcı bir izlenim yarattığını iddia etti. Eski mühendis, kullanıcıları mola vermeye teşvik eden özelliklerin bile etkisiz ve başarısız olması için tasarlandığını, büyüme ve etkileşim metriklerinin her zaman güvenliğin önüne konulduğunu savundu.
meta tüm suçlamaları kesin bir şekilde reddediyor
Meta cephesi ise yöneltilen tüm suçlamaları kesin bir şekilde reddetti. Şirketin avukatı Paul Schmidt, bazı kullanıcıların sosyal medya kullanımını yönetmekte zorlanabileceğini ancak bunun Meta’nın platformları çocukları kasıtlı olarak bağımlı kılmak amacıyla tasarladığı anlamına gelmediğini savundu. Schmidt, eyaletlerin sunduğu araştırmaların yalnızca olumsuz sonuçlara odaklandığını, aynı araştırmalarda gençlerin yüzde 41’inin platform kullanımı konusunda olumlu duygular bildirdiğini öne sürdü. Şirket, 2018’den itibaren zaman yönetimi araçları geliştirdiklerini, 2021’de mola hatırlatıcıları eklediklerini ve son olarak 2024’te Genç Hesapları uygulamasını devreye soktuklarını belirterek, 13 yaşından küçük çocukların hesap oluşturmasının yasak olduğunu ve yaş sınırının altındaki bir milyondan fazla hesabın devre dışı bırakıldığını ifade etti.
aileler binanın önünde toplanarak eylem yaptı
Duruşmalar devam ederken, Oakland’daki federal adliye binasının önünde duygusal anlar yaşandı. Sosyal medya kaynaklı siber zorbalık, cinsel şantaj ve psikolojik baskılar sonucunda çocuklarını kaybeden aileler binanın önünde toplanarak eylem yaptı. Üzerinde siber zorbalık veya cinsel şantaj girişimleri sonrasında intihar ederek hayatını kaybeden yaklaşık 600 çocuğun adının ve yaşının yazılı olduğu uzun bir pankart taşıyan ebeveynler, bu isimlerin buzdağının yalnızca görünen kısmı olduğunu belirtti. 15 yaşında Messenger üzerinden cinsel şantaja maruz kaldıktan sonra intihar eden Riley Basford’ın annesi Mary Rodee, pankarttaki her bir ismin asla unutulmayacak birer söz ve hesap sorma güvencesi olduğunu dile getirdi.
Eyaletler Meta’dan milyarlarca dolarlık tazminatın yanı sıra Facebook ve Instagram’ın işleyişinde kapsamlı değişiklikler ve genç kullanıcıların korunması için çok daha sıkı yasal tedbirler talep ediyor. Duruşmalar boyunca Meta CEO’su Mark Zuckerberg, Instagram Başkanı Adam Mosseri ve psikoloji uzmanlarının da aralarında bulunduğu pek çok ismin tanık olarak dinlenmesi beklenirken, mahkemenin vereceği nihai karar küresel teknoloji sektörü ve çocuk güvenliği politikaları açısından tarihi bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
